प्रा.डा. रञ्जनकुमार दाहाल
प्रा.डा. रञ्जनकुमार दाहाल
सर्जस्ट्रोम (Sturzstrom): चट्टान र बरफको अत्यन्त तीव्र हिमपहिरो सर्जस्ट्रोम (Sturzstrom) भनेको ठूलो परिमाणको चट्टान अचानक भत्किएर अत्यन्त तीव्र गतिमा लामो दूरीसम्म बग्ने विशाल चट्टानी पहिरो (rock avalanche) हो। उच्च हिमाली क्षेत्रमा यसमा चट्टान, बरफ, हिउँ, फिर्न र जमेको माटो समेत मिसिएमा यसलाई Rock–Ice Avalanche का रूपमा बुझ्न सकिन्छ।
यसको प्रक्रिया केहि मिनेटमै यस्तो हुन्छ: अस्थिर चट्टान–बरफको ढलान → अचानक भत्किने → तीव्र बगाई → चट्टानको टुक्राटुक्रा हुने → बरफ/हिउँसँग मिसिने → बरफ पग्लिएर पानी बन्ने → घर्षण/आधारमा चिप्लोपन बढ्ने → अत्यन्त लामो दूरीसम्म बहाव → निक्षेपण बरफ र हिउँको भूमिका महत्त्वपूर्ण हुन सक्छ।
चट्टानसँग ठूलो मात्रामा बरफ र हिउँ मिसिएको अवस्थामा तीव्र घर्षण र दबाबका कारण बरफ पग्लिन सक्छ। उत्पन्न पानीले चट्टानका टुक्राहरूबीच र बहावको आधारमा lubrication बढाउन सक्छ, जसले पहिरोको गतिशीलता र रनआउट दूरी बढाउन योगदान पुर्याउन सक्छ। यस क्रममा बहावले बाटोमा थप हिउँ, बरफ, चट्टान, माटो र पानी समेत समेट्दै गएमा यो अन्ततः ठूलो debris flow मा परिणत हुन सक्छ।
त्यसैले हिमाली क्षेत्रमा यस्तो Rock–Ice Avalanche ले केवल पहिरोको जोखिम मात्र होइन, नदी थुन्ने, अचानक ताल बन्ने, debris flow उत्पन्न गर्ने र downstream क्षेत्रमा ठूलो बाढी ल्याउने बहु-विपद् जोखिम सिर्जना गर्न सक्छ। यो प्रक्रिया हरेक घटनामा एउटै हुँदैन; वास्तविक कारण र बरफ/पानीको प्रभाव घटनास्थलको भूगर्भ, तापक्रम, नदी उपत्यकाको ढल्काई, पानीको अवस्था र बहावको संरचनामा निर्भर हुन्छ।
