लिम्बू चाड माङहुप तङनामको सन्दर्भमा जुन दिन लिम्बुवानको शासनसत्ता गुम्यो त्यहीँ दिनदेखि लिम्बुवानमा सान्स्कृतिक अतिक्रमण प्रारम्भ भयो । यो प्रक्रिया प्पन्चायतकालमा चरमसीमामा पुग्यो । तिनताकका लिम्बू चाड माङहुप तङनामलाई ओझेलमा पारियो , लिम्बू पोसाक सरदक्पा र तेगालाई उपेक्षा गरियो , लिम्बू गहना तारान , सुत्थी , खाम्ब्रुक्मा र लुङ्ब्रुक्माको तस्करी गरियो , लिम्बू लिपि तथा भाषा अध्ययन - अध्यापनमा प्रतिबन्ध लगाइयो ।
सन १९७८ देखि लिम्बुवानमा दशै चाडलाई राजकीय उत्सवको रूपमा नमनाएर साङ्केतिक रूपमा राजाको विरोध गरियो । सन १९८९ मा मैले लेखेको " लिम्बू संस्कृतिका केही विशेषता " नामक पुस्तिकालाई दार्जीलिङको प्रतीक्षा प्रकाशनले प्रकाशित गरेको थियोे । जसमा दशै लिम्बू चाड होइन भन्ने उल्लेख गरिएको छ । उक्त पुस्तिकाको सन्दर्भमा दार्जीलिङका उम्दा कवि मनप्रसाद सुब्बाले २७ अकटोवर ,१९९४ को सुनचरी दैनिकमा " नेपाली जाति र संस्कृति समसामयिक परिप्रेक्ष्यमा " शीर्षक लेख लेखी यस्तो टिप्पणी गरेका थिए : " जात - जातका यी छुट्टाछुट्टै सान्स्कृतिक विच्छिन्नतामा " नेपाली संस्कृति " नामको अस्तित्वै कहाँ रहन्छ ! . . . . "
सन १९९० मा नेपालमा बहुदल पुनर्स्थापना भए पश्चात् मङ्गोल नेशनल अर्गनाइजेसन , राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टी , किरात धर्म तथा साहित्य उत्थान सङ्घ र किरात याक्थुङ चुम्लुङ्ले दुई कदम अगाडि बढेर दशै चाडलाई बहिष्कार नै गरे । अद्यावपि , यी दल र संस्थाले तिहार , माघे सङ्क्रान्ति र साउने सङ्क्रान्ति चाडलाई मौलिक चाडको रूपमा मनाउदछन । जबकि , दशै चाड हिन्दू चाड भए झैं तिहार , माघे सङ्क्रान्ति र साउने सङ्क्रान्ति पनि हिन्दू चाड नै हो ।
पन्चायतकालमा राजकीय चाड इतर चाडलाई " अ राष्ट्रिय " मानिन्थ्यो । तदुप्रान्त , " अ राष्ट्रिय " लान्छित होइने भयले लिम्बूले माङ्हुप तङ्नामलाई सामूहिक रूपमा मनाउन छाडे । र , आ - आफ्नो कुल - वंशभित्र मात्र मनाउन थाले । जबकि , लिम्बुवानमा पन्चायत व्यवस्था लागू हुनु पूर्व हरेक साल ८ फेब्रुअरीमा लिम्बुवानभरि सामूहिक रूपमा माङ्हुप तङ्नाम मनाइन्थ्यो ।
तस्बिरमा लिम्बू संस्कृतिका केही विशेषता ।
साभार - बीर नेम्वाङ्गकाे मुहारपुस्तिका
